Vaatspasmes en CMD na SCAD

Veel mensen herstellen lichamelijk van een SCAD, maar voor een deel van de patiënten is het verhaal daarmee niet voorbij. Pijn op de borst, benauwdheid, extreme vermoeidheid en een sterk verminderde belastbaarheid kunnen maanden of zelfs jaren aanhouden. Dat roept vaak vragen op, zeker wanneer onderzoeken geen duidelijke afwijkingen laten zien.
Steeds vaker wordt gedacht aan coronaire vaatdysfunctie, waaronder vaatspasmes en coronaire microvasculaire dysfunctie (CMD). Toch zijn deze aandoeningen nog relatief onbekend en worden ze niet altijd direct herkend.
Voor meer duidelijkheid over deze complexe aandoeningen en de klachten die daarbij kunnen ontstaan, wordt in dit artikel uitgelegd wat vaatspasmes en CMD zijn, waarom klachten na een SCAD kunnen blijven bestaan en hoe patiënten hiermee leren omgaan.

Een verminderde doorbloeding zonder vernauwing
Bij een vaatspasme trekt een kransslagader zich tijdelijk samen, waardoor de doorbloeding van het hart vermindert. Dit kan zowel in de grote als in de kleine bloedvaten voorkomen. Bij coronaire microvasculaire dysfunctie (CMD) functioneren juist de kleinste bloedvaatjes van het hart niet goed. Ze reageren onvoldoende op inspanning of stress, waardoor de hartspier tijdelijk minder zuurstof krijgt.

Deze aandoeningen kunnen klachten veroorzaken die sterk lijken op een hartinfarct: pijn of druk op de borst, benauwdheid en uitstraling naar bijvoorbeeld de arm of kaak. Toch is er vaak geen blijvende schade aan de hartspier zichtbaar. Dat maakt de aandoening soms lastig te herkennen, terwijl de impact op het dagelijks leven groot kan zijn.

Vermoeidheid is vaak de grootste beperking
Hoewel pijn op de borst veel aandacht krijgt, is juist vermoeidheid voor veel patiënten de meest ingrijpende klacht.
Bijna negentig procent van de patiënten ervaart ernstige vermoeidheid. Die kan plotseling toeslaan, zonder duidelijke aanleiding. Vaak is het niet alleen een lichamelijk probleem. Ook de voortdurende alertheid op klachten, de onzekerheid en het leven met een chronische aandoening vragen dagelijks veel energie.

"Vermoeidheid is geen bijzaak, het is voor veel patiënten een hoofdklacht."

Waarom blijven klachten bestaan na een SCAD?
Waarom sommige mensen na een SCAD langdurig klachten houden en anderen volledig herstellen, weten we nog niet.
Na een SCAD heeft een kransslagader tijd nodig om te genezen. In de eerste weken tot maanden zijn pijnklachten daarom niet ongebruikelijk. Wanneer klachten daarna blijven bestaan, wordt gekeken of coronaire vaatdysfunctie een rol kan spelen. Daarbij kan sprake zijn van vaatspasmes, CMD of een combinatie van beide.

Hoewel steeds meer hierover bekend wordt, is er nog veel onderzoek nodig om de precieze relatie tussen SCAD en deze aandoeningen beter te begrijpen.

De diagnose vraagt om maatwerk
De meest uitgebreide manier om CMD en vaatspasmes vast te stellen is een coronaire functietest. Tijdens dit onderzoek wordt gekeken hoe de kransslagaders reageren op verschillende prikkels.

Bij SCAD-patiënten wordt zo'n onderzoek echter niet vanzelfsprekend uitgevoerd. Omdat hierbij een katheter in de kransslagaders wordt ingebracht, wordt zorgvuldig afgewogen of de voordelen opwegen tegen de mogelijke risico's, zeker wanneer de SCAD nog relatief kortgeleden heeft plaatsgevonden.

In de praktijk wordt de diagnose daarom vaak gesteld op basis van het klachtenpatroon, de medische voorgeschiedenis en de reactie op medicatie. Goed luisteren naar de patiënt speelt daarbij een belangrijke rol.

Behandeling is meer dan alleen medicatie
De behandeling van CMD en vaatspasmes bestaat uit verschillende onderdelen. Medicatie kan helpen om de bloedvaten beter te laten ontspannen, waardoor klachten minder vaak of minder heftig optreden.
Toch is volledige klachtenvrijheid niet altijd haalbaar.

"Klachtenvrij worden is helaas niet altijd haalbaar, maar verbetering wel."

Daarnaast spelen leefstijl en zelfmanagement een belangrijke rol. Gezond eten, voldoende bewegen, stoppen met roken en leren omgaan met de beperkingen van de aandoening vormen samen een belangrijk onderdeel van de behandeling.

Iedere patiënt is anders. Daarom is de behandeling altijd maatwerk.

Leren leven met een veranderde werkelijkheid
Voor veel patiënten is het moeilijk om te accepteren dat het leven na een SCAD anders kan zijn dan daarvoor.
Na een SCAD blijven mensen soms streven naar hun oude niveau. Juist dat kan veel frustratie opleveren wanneer het lichaam niet meer hetzelfde aankan.

De grootste vooruitgang zien we bij patiënten die leren hun grenzen te herkennen en hun energie bewust verdelen. Dat betekent soms moeilijke keuzes maken over werk, sociale activiteiten en dagelijkse bezigheden.

"Accepteren klinkt simpel, maar het is echt keihard werken."

Veel patiënten herkennen zichzelf hierin
Een opvallend patroon is dat veel patiënten gewend zijn hard te werken, veel verantwoordelijkheid te dragen en vooral goed voor anderen te zorgen. Juist voor deze groep is het vaak lastig om grenzen aan te geven of rust te nemen. Toch is luisteren naar het eigen lichaam één van de belangrijkste voorwaarden om beter met de aandoening om te leren gaan.

Bewegen in plaats van moeten sporten
Ook op het gebied van bewegen is een andere benadering belangrijk.
In plaats van te focussen op sporten en prestaties, adviseren we om bewegen centraal te stellen. Niet het behalen van doelen, maar het vinden van een vorm van beweging die past bij de belastbaarheid van dat moment.
Omdat klachten van dag tot dag kunnen verschillen, vraagt dit om flexibiliteit en het voortdurend afstemmen op het lichaam.

Hetzelfde geldt voor werk. Sommige mensen kunnen hun werkzaamheden volledig hervatten, terwijl anderen minder uren gaan werken of hun werk moeten aanpassen. Uiteindelijk draait het om het vinden van een duurzame balans.

"Luisteren naar je lichaam is moeilijker dan we denken, maar wel de sleutel."

De toekomst biedt perspectief
De kennis over CMD, vaatspasmes en andere vormen van coronaire vaatdysfunctie groeit snel. Zowel in Nederland als internationaal wordt veel onderzoek gedaan naar het ontstaan van deze aandoeningen en naar betere behandelingen.

Hoewel het ontwikkelen van nieuwe therapieën tijd kost, zijn de ontwikkelingen veelbelovend. Door samenwerking tussen onderzoekers, zorgprofessionals en patiënten wordt steeds beter duidelijk welke behandeling het beste past bij welke patiënt.

Wees mild voor jezelf
Een belangrijke boodschap voor patiënten is:

Herstel verloopt zelden in een rechte lijn. Goede en minder goede dagen wisselen elkaar af. Door stap voor stap te ontdekken wat bij je past, ontstaat er ruimte om opnieuw een evenwicht te vinden.

"Wees mild voor jezelf. Je gaat vooruit en weer achteruit. Maar stap voor stap kun je leren wat bij jou past."

Tekst; Cecile de Wissel en Mariëlle Hartzema verpleegkundig specialist bij Radboud UMC

Bron afbeelding; UMC Utrecht

Uitleg termen; MINOCA, INOCA EN ANOCA
Non Obstructive  Coronary Arteries (NOCA) = kransslagaders die minder dan 50% vernauwd zijn.
MI NOCA = hartinfarct (MyocardInfarct) waarbij de kransslagaders minder dan 50% vernauwd zijn.
I NOCA = zuurstof tekort (Ischemie) bij het hart zonder dat er een hartinfarct is waarbij de kransslagaders minder dan 50% vernauwd zijn.
A NOCA = pijn op de borst (Angina pectoris) waarbij de kransslagaders minder dan 50% vernauwd zijn.

Coronair = bloedvaten rondom het hart
Coronaire Vaatdysfunctie = als je 1 of meer van de volgende 4 subtypes hebt:
- Vaatspasme kan zowel de grote als de kleine vaten rondom het hart zijn
- CMD (of oude benaming MCD): Coronaire Microvasculaire Dysfunctie.
Dit bevat weer 2 subtypes:
- verminderde flow reserve
- verhoogde weerstand.
Als je 1 van de 2 hebt spreek je ook van CMD

SCAD valt onder MINOCA.

Coronaire Vaatdysfunctie kan onder alle drie vallen, maar is meestal ANOCA, soms INOCA, zelden MINOCA.

Bron uitleg; verpleegkundig specialist Mariëlle Hartzema